Dolar 3,8866
Euro 4,5863
BİST 107,71
Altın 1,278,2
K. KESKiNBORA
K. KESKiNBORA

'Mardin Neden Farklıdır?' Üzerine Bazı Notlar

Eklenme Tarihi : 29 Nisan 2013, 23:21


Mardin; mimari, etnografik, arkeolojik, tarihi ve görsel değer­leriyle zamanın durduğu izlenimini veren, Güneydoğu’nun şiirsel kentlerinden biridir. Bilindiği üzere, geçmiş pek çok uygarlığın, çeşit­li inanç sistemlerinin izlerini taşıyan kendine has yapısı olan ilimizde, yüzyıl başında ve yakın tarihlerde yapılan kazılar ışığında yerleşik uygarlık izlerine rastlanmış ve Mardin’in tarihsel serüveninin binlerce yıl önce başladığı bilimsel ve­rilerle de desteklenmiştir. İnsanlık tarihinin ilk yerleşik ve üretime dayalı uygarlıklarının görüldüğü Mezopotamya’nın incilerinden biri olan ilimizde onlarca yıl süren Gırnavaz ka­zılarından çıkan bilimsel kanıtlar, Mardin’in MÖ 4500’den de evvel başlayarak klasik anlamda yerleşim gördüğünü ortaya koy­maktadır.

 

Kitaplı dinleri, değişik inançları, farklı mezhepleri, uygarlığı ve bunların köklü birikimi olan kültürleri barındıran Mardin, Mezopotamya’nın neredeyse 8000 yıllık birikimini günümüze kadar getiren bir kültürler başkentidir.

 

Mardin, bir arada yaşama deneyimlerinin taçlandığı şehirdir. Bu tacı Mardin’in başına oturtan kültür de -bence dünyanın en zarif medeniyeti olan- Selçuklu Medeniyetidir: Kadim Mezopotamya kültürlerinin (Sümer, Asur ve diğerleri) birikimi üzerine sosyopolitik sistemin farklı din ve etnisiteleri kavrayan, koruyan ve yaşatan Selçuklu-Artuklu yönetimi. 

Merkezinde bir caminin bulunduğu külliyeyi inşa ettirenin, külliyenin yaşayabilmesi için vakfettiği gelir kaynaklarını anlamak açısından Mardin Ulucami Vakfiyesi (Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü Kültür ve Tescil Dairesi Başkanlı­ğı Arşivi, 605 numaralı kütük defteri, 50. sayfa, 70. sırasında kayıtlı, Kutbettin İlgazi’nin [bin Necmettin el-Artuki] vakfi­yesi) okunmaya değer:


“Hayrat ve hasenat sahibi, Artuk Sülalesi ile şereflenen, İs­lam mülklerinin medar-ı iftiharı, Sülale-i Ertekiyye’nin gü­zidesi, salih, âlim, adil, mücahid, muzaffer, vatan muhafızı, Emir Timurtaş oğlu, Melik Necmeddin (Alpı) oğlu Mardin Hükümdarı Kutbettin İlgazi, Allah rızası için Mardin Kal’ası içinde iki uzun minareli büyük bir cami (Ulucami’nin batı tarafındaki minare Timurlenk’in 1304-5 Mardin istilası sırasında yıkılmıştır), medrese, sıbyan mektebi ve kuyu yaptırmıştır.” Bu külliye günümüze dek gelebilmiş bulunmaktadır. Kutbettin İl­gazi 19 Mart 1178 tarihinde kurduğu bu vakfın sonsuza kadar sürebilmesi için, vakfa 43 dükkân, 10 bağ, 6 bostan tarlası ve 4 mezra vakfetmiştir.

 

İster “çokkültürlü” densin ister “çoklu toplum” densin, etnisite kilit kavramı oluşturmaktadır. “Çokkültürlülük” de­yimi, etnik grupları, bir bahçe olarak dünyanın farklı renklere sahip çiçekle­ri olarak ifade eder. Birleşmiş Milletler kaynaklarında, dünyada halen 5000 civarında etnik grup, 6000 civarında da dil kaldığı belirtilmektedir. Avrupa Bir­liği istatistiklerinde, birlik içinde malum dillerin dışında 42 azınlık dili olduğu, birlik sınırları içinde 14 milyon kişinin ise tek lisan konuştuğu belirtilmektedir. Bu açıdan da Mardin’in ne kadar zengin olduğu kolaylıkla anlaşılabilir.

 

Mardin gezisini yazan bir hanımın izlenimlerini olduğu gibi aktarıyorum: “Mardin’in deniz gibi ovalarına Kasımiye Medresesi’nden baktık. Biz de Kasımiye Medresesi’nin hayat havuzunu, ka­fes pencerelerini ve o ruhani aydınlığın tadını çıkardık yu­karıda. Yaşantımızın oradaki felsefeden ne kadar uzaklara düştüğünü hüzünle gördüm. Dışarıda dünya güzeli Mardin­li çocuklarla tanıştık. Kızlardan boncuklu bilezik aldık. Gerçekte ölülerle, yaşayanların mekânları uzak değil birbi­rinden. Mezarlıklarla dip dibe ve sükûnetle giden bir yaşam var orada. Oralıların dediği gibi “bir yanda ezan öte yanda çan” iç içe. Türkiye’de ve belki de dünyada dinler ara­sında bu kadar benzersiz yakınlık az görülür cins­ten. Dinler, diller, insani haller üzerine konuştuk ve bir kez daha anladık ki onlar gerçek hayatları ile demokrasinin bile sınırlarını aşmışlar. Hepsi ayrı diller­de birlikteler. Biz kardeşiz ve kardeşçe yaşamalıyız demenin erdemiyle yaşıyor­lar. Mardin’de bahar uyanmış... Mardin ovalarında kiraz ağaçlarının, badem ağaçlarının çiçekleri patlamış. Yolumu­zun üzerinde kuru yemişçiye uğradık ve mavi bademler, nemli karpuz çekir­dekleri, leblebinin harika halleri ile ta­nıştık. Şekerlisi, kırıklısı, kavrulmuşu ile leblebinin Mardinlisine bayıldık. Meğer leblebinin üretimi çok önemliymiş. Ben sadece Çorum’a mal etmişim bu işi. Mardin sokaklarında her esnaf aynı ter­biye ile selamladı bizi. Karşılık bekleme­yen ve hiç “satıcı” olmayan tok gözlü, mert, hafif utangaç duruşları ile alışverişler yaptık. Biz aldık, onlar satmadı. Ar­sız, yüzsüz değiller, ısrarcı hiç...” Yerli veya yabancı olsun bir turisti alış-verişte rahatsız etmedikleri için öncelikle şehrimiz esnafını kutluyorum.


Mardin, tarihi “İpek Yolu” üzerindedir, Mardin güzergâhın­da 5 han ve kervansaray mevcuttur. Kent merkezinde, Ulu Cami çevresinde oluşan ticaret merkezini, hanları ve her bir sokağın bir sektöre ayrıldığı geleneksel çarşıları, çarşının çevresinde oluşan mahalleleri gezerken, sosyal ve ekonomik gereksinimlerin tarihsel gelişim­le uyumlu olarak nasıl çözüldü­ğünü de gözlemlemek müm­kündür.

 

Mardin, tarihsel zenginliklerin­den başka, bu birikimle olduk­ça zengin bir mutfağa da sahip­tir. Mardin’in badem şekeri ve leblebisi başta olmak üzere oldukça zengin çerez çeşitleri vardır. Bıttım ağacından ya­pılan katkısız sabun, el yapımı keçe ürünler, “telkâri” sa­natıyla işlenmiş kuyumculuk eserleri, ipek eşarp, eski taş kalıplarla basılmış yazmalar gibi zengin kültürel kaynakla­ra da sahiptir.

 

“Reyhani” başta olmak üzere yerel müziği var. Dinleyenin hayran kaldığı bu özgün müziği, Mardin’de uzun kış gecelerini müzik ve sohbetlerle zenginleştiren “Leyle” geleneğini canlandırmak gereklidir.

 

Zevkler ve mutluluklar… Güneşin doğuşundan, batışın­dan, Mezopotamya’nın okyanusu andıran sonsuz man­zarasının ruha işlemesinden, binlerce yılın özütü olan öyküler ve sohbetlerden zevk alabilmek… Bunlara sahip olmak ancak kültürle mümkündür. Kültür edinmeye de emek vermelidir insanlar. Ve, bunu fazlasıyla bulabilecek­leri yerdir Mardin.

 

Mardin’in ilçelerinde de çok sayıda kültürel değer bulun­maktadır. Örneğin, Kızıltepe’de Artuklu ihtişamını yansıtan Ulu Cami, Taşköprü, Tarassut Kulesi, Şahkulubey Kümbeti, Harzem Harabeleri günümüze kadar ayakta kalan tarihi hazineler­dir. Sümerler devrinden beri mesken olduğu tahmin edilen Mazıdağı’ndaki Dermetinan Kalesi, Sultan Şeyhmus, Pir Hattap Türbeleri; taş devrinden kalma Zambırhan ve Asrihan mağaraları özellikle önemlidir. Midyat, mimari yapıları, kadim dinsel merkezleri ve gümüş işçiliğiyle ünlüdür. El sanatları açısından önemli bir yöre olan ilçe, turistik açıdan oldukça çe­kicidir. Dünyaya ışık tutacak, medeniyetler tarihine yeni bir sayfa açacak Gırnavas Höyüğü Nusaybin’dedir. Üzüm Suyu Kanalı, Selman-i Pak, Şeyh Ali Tepesi, Pir Kemal Türbesi, Arap Kışla, Bağdat Köprüsü, Tak-ı Zaferin önemli tarihi yer­lerdir. Zeynel Abidin Camisi, Hz. Muhammed’in 13. torun­larından olan Zeynel Abidin ve onun kız kardeşi Zeynep’in türbelerinin bulunduğu ilçenin en önemli camisidir. Pers Kralı Darius adına kurulan Dara kenti; su kanallarıyla, barajıyla, yaşam birimlerine ait kalıntılarıyla -kentin detayları daha de­rinlemesine ortaya çıkarıldığı ve kentin üzerine konuşlanan günümüz yerleşimlerinin kirliliğinden temizlendiği takdirde- dünyanın görülmesi gereken antik kentlerden en değerlileri arasında yerini alacaktır. Asurlar, Persler, Romalılar, Bizanslılar ve Türk İslam Devletlerinin hâkimi­yetlerinin bıraktığı antik değer­ler, Ömerli’yi zengin bir kültür merkezi kılmaktadır.

 

Mardin’de gün yüzüne çıkarılmamış antik yapılara, yeni arkeolojik kazılarla da ulaşmak üzere; yapılmakta olan kazı çalışmalarına yeni projelerin de eklenmesi mümkündür. Bu açıdan, çiçeği burnunda üni­versitemiz, Artuklu Üniversitesi bünyesinde iddialı bir arkeoloji bölümü oluşturulmalı ve bu konuda kendini ispatlamış üni­versitelerimizle işbirliği içinde çalışmalar yapılmalıdır.


Prof. Dr. Kadircan Keskinbora Kimdir?

 

Kadircan Keskinbora 1959’da Mardin’de doğdu. İlk, orta ve lise öğrenimini Mardin’de tamamladı. Yüksek öğrenimimi Hacettepe Tıp Fakültesi’nde tamamladı. Göz hastalıkları konusunda 1987 yılında uzman, 1999’da doçent, 2007’de Profesör olan Keskinbora hekimlik görevini yurdun çeşitli yerlerinde sürdürdü.

 

Keskinbora, 2007 yılında Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Tıp Fakültesi Kurucu Dekanı olarak görev yaptı.

 

Ulusal ve uluslararası bilimsel, sosyal ve sivil toplum kuruluşlarından bazılarına da üye olan Keskinbora, İngilizce, Almanya ve Arapça bilmektedir.

 

Evli ve iki çocuk babası olan Keskinbora, halen Zeytinburnu Avrasya Hospital’de Göz Hastalıkları Uzmanı olarak görevini yürütmektedir.

Bu haber 2289 defa okunmuştur.

  • Facebook
  • Twitter
  • Google
  • Delicious
  • FriendFeed
  • StubmleUpon
  • Digg
  • Netvibes
::: MANŞET HABERLER :::
Yukarı Geri Mardin Haberleri Burada haberler

Video Galeri

Tüm videolar